Đô Giang Yển Thành Đô – Công trình thủy lợi hơn 2000 năm tuổi

Đô Giang Yển là hệ thống thủy lợi cổ đại nằm trên sông Mân Giang, tại thành phố Đô Giang Yển, tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc. Công trình bắt đầu được xây dựng từ thế kỷ III trước Công nguyên, gồm ba bộ phận chính là Ngư Chủy, Phi Sa Yển và Bảo Bình Khẩu.

Nhờ tận dụng địa hình và dòng chảy tự nhiên, Đô Giang Yển có thể phân nước, xả phù sa, kiểm soát lũ và tưới tiêu mà không cần đập chắn nước.

Ngày nay, nơi đây vừa là hệ thống thủy lợi vẫn còn hoạt động, vừa là điểm tham quan nổi bật trong hành trình du lịch Thành Đô và Tứ Xuyên. Bài viết dưới đây giúp bạn tìm hiểu Đô Giang Yển ở đâu, có gì, lịch sử xây dựng và cách kết hợp điểm đến này trong lịch trình du lịch Trung Quốc.

1. Đô Giang Yển là gì? Ở đâu?

Công trình thủy lợi Đô Giang Yển nằm ở phía Tây thành phố Đô Giang Yển, thành phố Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, trên sông Mân Giang ở phía Tây đồng bằng Thành Đô.

Đây là một hệ thống thủy lợi gồm các công trình phân dòng, dẫn nước, xả phù sa và điều tiết dòng chảy trên sông Mân Giang.

Khác với cách vận hành dựa vào một đập chắn nước lớn, Đô Giang Yển tận dụng địa hình và quy luật tự nhiên của dòng sông để phục vụ tưới tiêu và kiểm soát lũ.

Công trình Đô Giang Yển chịu trách nhiệm tưới tiêu cho hơn 11,3 triệu mẫu đất nông nghiệp ở 7 thành phố (quận) và 40 quận (thành phố, huyện) ở lưu vực miền Trung và miền Tây Tứ Xuyên, cung cấp nước cho nhiều doanh nghiệp trọng điểm ở Thành Đô và cấp nước sinh hoạt đô thị, cũng như kiểm soát lũ lụt, sản xuất điện, giao thông đường thủy, nuôi trồng thủy sản và chăn nuôi.

Bên cạnh vai trò tưới tiêu và kiểm soát lũ, hệ thống Đô Giang Yển còn góp phần cung cấp nước cho đời sống và sản xuất tại khu vực Thành Đô – Tứ Xuyên. Công trình đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của nông nghiệp, đô thị và du lịch địa phương.

2. Lịch sử xây dựng công trình thủy lợi Đô Giang Yển

Đô Giang Yển bắt đầu được xây dựng vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên, dưới thời nhà Tần. Người chỉ đạo công trình là Lý Băng, quan cai quản quận Thục, cùng đội ngũ địa phương.

Trước khi có hệ thống thủy lợi này, sông Mân Giang thường gây ngập lụt vào mùa mưa nhưng lại thiếu nước cho sản xuất vào mùa khô. Dựa trên địa hình và quy luật dòng chảy tự nhiên, Lý Băng đã cho xây dựng một hệ thống gồm các công trình phân dòng, dẫn nước, xả phù sa và kiểm soát lũ thay vì sử dụng đập chắn nước lớn.

Ba bộ phận quan trọng nhất của Đô Giang Yển là Ngư Chủy, Phi Sa Yển và Bảo Bình Khẩu. Các công trình này phối hợp để điều tiết nước sông Mân Giang, đưa nước về đồng bằng Thành Đô phục vụ tưới tiêu, đồng thời hạn chế ảnh hưởng của lũ lụt.

Qua hơn 2.000 năm, Đô Giang Yển được nhiều triều đại sửa chữa, mở rộng và duy trì. Công trình vẫn tiếp tục phát huy chức năng thủy lợi trong đời sống hiện đại, đồng thời trở thành một di sản có giá trị lịch sử và kỹ thuật đặc biệt của Trung Quốc.

Năm 2000, Đô Giang Yển và núi Thanh Thành được UNESCO ghi danh là Di sản Thế giới nhờ giá trị nổi bật về kỹ thuật thủy lợi, cảnh quan và văn hóa Đạo giáo

3. Các bộ phận của hệ thống thủy lợi Đô Giang Yển

Mặc dù có rất nhiều phần bao gồm các trung tâm đầu kênh, kênh dẫn nước ở mọi cấp độ trong khu vực thủy lợi, các công trình kỹ thuật khác nhau, hồ chứa lớn, vừa và nhỏ và đập ao, v.v.

Tuy nhiên công trình Đô Giang Yển có 3 bộ phận chính với công dụng nổi bật nhất là: miệng cá, Phi Sa Yển và Bảo Bình Khẩu.

* Ngư Chủy (Miệng cá)

Đê dẫn nước miệng cá hay còn gọi là "miệng cá", là công trình dẫn nước của Đô Giang Yển. Nó được đặt tên như vậy vì phần này có hình dạng giống như miệng cá.

Phần này được xây dựng giữa sông Mân Giang và bao gồm một bộ đê hoàn chỉnh nối liền với nhau.

Chức năng chính của miệng cá là chia dòng sông Mân Giang thành hai nhánh sông nội giang và ngoại giang. Sông phía Tây được gọi là ngoại giang, thường được gọi là "Kim Mã".

Đây là dòng chính của sông Mân Giang, dùng để thoát lũ; phía Đông dọc theo chân núi gọi là nội giang, là kênh dẫn nước nhân tạo, chủ yếu dùng để cung cấp nước tưới tiêu.

Vào thời xa xưa, miệng cá được xây dựng bằng cách xếp chồng những lồng tre chứa đầy sỏi. Do được xây dựng ở giữa sông, sông sẽ tương đối khô vào mùa đông và mùa xuân, nước chảy quanh đường cong phía trên miệng cá và dòng chính và đổ vào nội giang khoảng 60%, lượng nước từ ngoại giang là 40% bị hạn chế bởi các khúc cua.

Còn vào mùa mưa, dòng chính chảy thẳng ra sông ngoài, tỷ lệ nước ở sông trong và sông ngoài tự động đảo ngược.

Điều này tận dụng địa hình để giải quyết hoàn hảo nhu cầu về tưới tiêu nông nghiệp và nước sinh hoạt của người dân trong thời kỳ khô hạn mùa đông và mùa xuân ở khu thủy lợi nội giang, cũng như vấn đề chống ngập úng trong thời kỳ lũ lụt mùa hè và mùa thu.

* Phi Sa Yển:

Đập tràn Phi Sa Yển có chức năng vượt trội là giảm lũ, xả cát và điều tiết lượng nước nên còn được gọi là "Phi Sa Yển".

Phi Sa Yển có nhiệm vụ điều tiết dòng nước, hỗ trợ thoát lũ và đưa phù sa ra khỏi khu vực dẫn nước. Nhờ đó, lượng bùn cát được hạn chế lắng đọng tại khu vực Bảo Bình Khẩu, giúp hệ thống hoạt động ổn định hơn.
* Bảo Bình Khẩu:

Là cửa dẫn nước của nội giang, có chức năng như một "cổng kiểm soát" và có thể tự động kiểm soát lượng nước chảy vào nội giang.

Nó được tạo thành từ sườn núi dài của núi Tiên Sơn (nay là núi Quan Khẩu và Ngọc Lôi) kéo dài về phía sông Mân Giang. Là một cái họng nhân tạo kiểm soát dòng nước chảy vào sông nội giang. Vì nó trông giống như miệng chai và có chức năng độc đáo nên được đặt tên là Bảo Bình Khẩu.

4. Việc duy trì và tu bổ công trình Đô Giang Yển Thành Đô

Giá trị đặc biệt của Đô Giang Yển nằm ở chỗ đây không chỉ là một di tích cổ mà còn là công trình vẫn đang phát huy vai trò trong quản lý nguồn nước tại khu vực đồng bằng Thành Đô.

5. Từ công trình thủy lợi thành điểm du lịch cấp 5A quốc gia

Năm 2007, công trình Đô Giang Yển đã được đưa vào danh sách các điểm du lịch 5A đầu tiên ở thành phố Đô Giang Yển của Trung Quốc.

Vì vậy, Đô Giang Yển không chỉ là một công trình thủy lợi quan trọng có tác động đến toàn bộ cuộc sống kinh tế của khu vực, mà còn là điểm tham quan nổi bật của thành phố Đô Giang Yển, Tứ Xuyên nói riêng và Trung Quốc nói chung.

Các điểm tham quan nổi tiếng nhất của Đô Giang Yển:

5.1 Dự án bảo tồn nước Đô Giang Yển

Dự án thủy lợi Đô Giang Yển tận dụng tối đa các điều kiện địa lý địa phương cao ở phía Tây Bắc và thấp ở phía Đông Nam. Theo địa hình đặc biệt, các mạch nước và dòng chảy ở cửa sông, hệ thống sẽ tận dụng lợi thế về thiết kế và công năng để chuyển nước không cần đập và sử dụng hệ thống tưới trọng lực để kè, điều hướng dòng nước, xả lũ, xả cát.

Kiểm soát dòng chảy phụ thuộc lẫn nhau và tạo thành một hệ thống trơn tru, đảm bảo đạt được lợi ích toàn diện của việc kiểm soát lũ, tưới tiêu, vận chuyển nước và sử dụng nước xã hội phát huy hết khả năng.

Hiện tại, tới du lịch Đô Giang Yển, du khách có thể quan sát sự thần kỳ của hệ thống thủy lợi cổ đại này, đồng thời tìm hiểu về cách thức hoạt động của mỗi bộ phận trong công trình cũng như cảnh sắc xung quanh.

5.2 Cầu Nam, Đô Giang Yển

Cầu Nam ở Đô Giang Yển nằm trên sông Nội Giang thuộc Bảo Bình Khẩu của Đô Giang Yển. Đây là một cây cầu hành lang cổ kính và tráng lệ nối liền phố Nam và phố Phục Hưng.

Ban đầu nó có tên là "cầu Phổ Tế". Cây cầu dài khoảng 133 mét, có 4 hàng 5 lỗ, đã bị hư hại nhiều lần do lũ lụt.

Cầu Nam có nhiều dầm sơn và chạm khắc khác nhau, các tác phẩm điêu khắc màu sắc dân gian, câu đối thư pháp và tranh vẽ được tích hợp thành một, và nó được mệnh danh là "tòa nhà tranh trên mặt nước", "cây cầu đầu tiên ở thượng nguồn sông Dương Tử” và "đài ngắm cảnh".

Đây là một biểu tượng bên cạnh công trình Đô Giang Yển, là điểm ngắm cảnh và cũng là điểm tham quan cổ kính nổi bật nhất hướng mình ra công trình thủy lợi cổ đại. Tô điểm cho vẻ đẹp ngàn năm của thành phố.

5.3 Đền Nhị Vương, Đô Giang Yển

Đền Nhị Vương nằm trên sườn đồi bên hữu ngạn sông Mân Giang, hướng ra công trình Đô Giang Yển. Ban đầu nó là đền Thục vương vào thời Kiến Vũ của nhà Tề (494-498), sau đó đổi tên thành "Sùng Đức Từ" để tôn thờ Lý Băng và con trai ông.

Sau thời nhà Tống (960-1279), Lý Băng cùng con trai được hoàng đế phong vương nên đời sau gọi là “đền Nhị Vương”.
Chính điện của ngôi chùa lần lượt trưng bày các bức tượng của Lý Băng và con trai ông, đồng thời cũng sưu tầm những câu nói nổi tiếng về việc quản lý thủy lợi, khắc chữ của nhà thơ, v.v.

Khu phức hợp tòa nhà nằm ở bờ phía Đông của đầu kênh Đô Giang Yển. Ngôi đền có quy mô lớn và cực kỳ yên tĩnh.

Đền Nhị Vương là một danh lam thắng cảnh nổi tiếng kết hợp giữa đền chùa và vườn tược. Ngôi đền có diện tích khoảng 50.000 mét vuông và tòa nhà chính rộng khoảng 10.000 mét vuông.

Đền được chia thành cánh phía đông và phía tây. Cánh phía đông là khu vườn, và cánh phía tây là khu cung điện. Toàn bộ ngôi chùa là một công trình kiến ​​trúc bằng gỗ, ngôi chùa hoàn toàn dựa vào môi trường địa lý tự nhiên và tận dụng lợi thế của núi non.

Đến đây, du khách không chỉ được cảm nhận không khí trong lành, sự thanh tịnh mà còn có thể chiêm ngưỡng trọn vẹn hình ảnh công trình thủy lợi Đô Giang Yển từ trên cao.

5.4 Chùa Phúc Long, Đô Giang Yển

Chùa Phúc Long nằm trong Công viên Lidui, cạnh một vực sâu. Truyền thuyết kể rằng Lý Băng và con trai ông đã tiêu diệt con ác long ở đây khi họ đang kiểm soát lũ lụt. Vì vậy, vào đầu triều đại Bắc Tống, ngôi chùa được dành để thờ Lý Băng và được đặt tên là "Phúc Long".

Ngôi chùa hiện có ba tầng. Ở chính giữa tiền sảnh có tượng đá Lý Băng được tạc vào thời Đông Hán (25 - 220 sau Công nguyên). Ngoài ra còn có tượng đá của những người thợ xây đập Đô Giang Yển vào thời Đông Hán và Chiếc vạc rồng bay, di tích thời nhà Đường.

⚡⚡⚡Xem thêm: Các điểm tham quan tại Thành Đô nổi tiếng

5.5 Cầu treo An Lan, Đô Giang Yển

Cầu treo An Lan còn được gọi là "Cầu An Lan" hay "Cầu Đôi". Nằm phía trên cửa miệng cá Đô Giang Yển, bắc qua sông Mân Giang, nơi đây được mệnh danh là "Năm cây cầu lớn ở Trung Quốc cổ đại" và là cảnh quan đặc biệt nhất của Đô Giang Yển.

Cây cầu được xây dựng trước thời nhà Tống và bị phá hủy bởi chiến tranh vào cuối thời nhà Minh (thế kỷ 17). Tên cổ là "cầu Châu Phổ". Vào năm Xuân Hoa đầu tiên của nhà Tống, nó được đổi thành "cầu Bình Sự". Khi một cây cầu mới được xây dựng ở Gia Khánh của nhà Thanh, nó được đổi tên thành "Cầu An Lan".

Cầu treo ban đầu được đỡ bởi các hàng trụ đá bằng gỗ, dây treo tre dày được dùng để bắc qua sông. Các tấm ván gỗ được đặt lên trên làm mặt cầu, còn dây tre được dùng làm lan can ở cả hai bên.

Người ta dụng tre làm vật liệu xây dựng chính của những cây cầu cáp cổ ở phía tây Tứ Xuyên. Vì vậy, cầu treo An Lan còn được gọi là cầu tre, cầu dây, cầu mây tre đan, v.v.

Cầu được xây dựng lại vào năm 1974, cách vị trí cũ khoảng 100m, dây cáp tre đã được đổi thành dây cáp thép, trụ cọc gỗ đỡ dây cáp được đổi thành cọc bê tông.

Ngoài ra còn có một số điểm tham quan lân cận bao gồm: Quán Huyện cổ thành, Tháp Khuê Quang, Khu thắng cảnh Hồng Khẩu, Cung điện Viên Minh, Vườn Thanh Khê, Thành Hoàng Miếu, Ngọc Lôi Quan, Công viên Lidui, Tháp Tần Nham, Công viên núi Ngọc Lôi, Khu thắng cảnh Thanh Thành,...