Phố Tứ Phương Lệ Giang: Quảng trường nhộn nhịp giữa lòng cổ trấn

Phố Tứ Phương (四方街) là quảng trường trung tâm của Đại Nghiên cổ trấn, thuộc khu phố cổ Lệ Giang, Vân Nam, Trung Quốc. Từng là nơi giao thương trên Trà Mã cổ đạo, khu vực này ngày nay thu hút du khách với kiến trúc Nạp Tây, những tuyến phố mua sắm và không khí nhộn nhịp về đêm.

Vậy phố Tứ Phương Lệ Giang có gì đáng trải nghiệm, nên ghé vào buổi nào và kết hợp tham quan ra sao? Cùng Elite Tour tìm hiểu trước khi lên lịch khám phá.

1. Giới thiệu phố Tứ Phương Lệ Giang

Phố Tứ Phương (四方街) nằm ở trung tâm khu phố cổ Lệ Giang. Tên gọi Tứ Phương bắt nguồn từ cách quy hoạch đường phố có hình chữ “Điền”, với bốn tuyến phố chính Ngũ Nhất, Thất Nhất, Tân Hoa và Đông Đại tỏa ra xung quanh, dẫn về bốn hướng Đông – Tây – Nam – Bắc, đan xen với hàng chục con hẻm tạo thành một mạng lưới giao thông độc đáo.

Tương truyền, nơi đây được xây dựng dưới thời nhà Minh theo hình dáng con dấu của thổ ty họ Mộc, mang ý nghĩa “quyền trấn bốn phương”.

Quảng trường có diện tích khoảng 4.000 m², nổi bật với những con đường lát đá xanh đã được thời gian mài nhẵn, bóng loáng. Hai bên là những ngôi nhà truyền thống của người Nạp Tây với mái ngói màu sẫm, tường trắng, mái hiên cong vút.

Những cánh cửa và khung cửa sổ bằng gỗ được chạm khắc tinh xảo với họa tiết hoa lá, chim muông, cá và côn trùng, thể hiện vẻ đẹp mộc mạc nhưng đầy sức sống của kiến trúc Nạp Tây.

Bên cạnh đó, tên gọi Tứ Phương còn gắn với vị trí giao thông thuận lợi, nơi các tuyến đường từ bốn phương tám hướng hội tụ, thu hút người dân và thương nhân đến giao thương, buôn bán.

Trong thời Minh – Thanh, đây từng là một đầu mối giao thương quan trọng trên Con đường Trà Mã cổ đạo.

Thương nhân từ khắp nơi tụ hội, tạo nên sự giao thoa văn hóa giữa nhiều dân tộc. Cho đến ngày nay, phố Tứ Phương vẫn là trung tâm giao lưu kinh tế và văn hóa sôi động của phố cổ Lệ Giang.

Điều đặc biệt ở phố Phương Nhai là nơi đây không chỉ đóng vai trò trung tâm thương mại của phố cổ mà còn là điểm giao hòa giữa thiên nhiên và văn hóa bản địa. Dòng nước từ sông Ngọc Tuyền chảy xuyên qua thành phố, men theo những con mương hai bên đường, khi uốn lượn quanh các ngôi nhà, lúc len qua những cây cầu đá, mang đến sức sống bất tận cho khu phố cổ.

2. Tham quan phố Tứ Phương có gì?

2.1 Quần thể kiến trúc Nạp Tây cổ tựa “Thanh Minh Thượng Hà Đồ”

Những ngôi nhà truyền thống của người Nạp Tây bao quanh phố Tứ Phương chính là nơi lưu giữ rõ nét nhất vẻ đẹp văn hóa bản địa. Phần lớn các công trình được xây dựng theo lối kiến trúc “Tam phường nhất chiếu bích” hoặc “Tứ hợp ngũ thiên tỉnh”.

Trong sân thường trồng hoa trà, đỗ quyên cùng nhiều loài cây cảnh, kết hợp với nền sân lát đá xanh, tạo nên không gian sống gần gũi và đậm chất truyền thống.

Nổi bật ở phía Tây Phố Tứ Phương là Khoa Cống Phường. Công trình cao hai tầng bằng gỗ này được xây dựng từ thời Đạo Quang nhà Thanh, nhằm vinh danh những sĩ tử người Nạp Tây trong vùng thi đỗ khoa cử.

Trên cổng phường được chạm khắc những họa tiết rồng phượng tinh xảo, cùng những dòng chữ thư pháp mạnh mẽ, lưu dấu truyền thống hiếu học và mạch nguồn văn hóa của Lệ Giang.

Xung quanh quảng trường còn có nhiều cửa hàng cổ được bảo tồn khá nguyên vẹn. Phần lớn mang kết cấu gỗ với mặt tiền mộc mạc, bày bán các sản phẩm thủ công truyền thống của người Nạp Tây như đồ bạc, đồ chạm khắc gỗ và vải nhuộm chàm.

 Khi ghé thăm, du khách có thể trò chuyện cùng chủ cửa hàng để nghe giới thiệu về câu chuyện và ý nghĩa phía sau mỗi món đồ, qua đó cảm nhận rõ hơn sự gần gũi, hiếu khách của người dân địa phương.

2.2 Không gian văn hoá đậm đà bản sắc

Quảng trường trung tâm Phố Tứ Phương là khu vực nhộn nhịp nhất phố cổ, đồng thời cũng là nơi thường xuyên diễn ra các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Dạo bước tại Phố Tứ Phương, du khách có thể bắt gặp hình ảnh người dân thuộc nhiều dân tộc trong những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu, cùng tụ họp buôn bán, trao đổi hàng hóa.

Tất cả tạo nên bức tranh sinh hoạt đời thường đầy sức sống, giúp du khách cảm nhận rõ nét nhịp sống phố thị và bản sắc văn hóa đa dân tộc đặc trưng của Lệ Giang.

Vào buổi sáng, quảng trường có thể trở nên rộn ràng với những màn trình diễn ca múa truyền thống của người Nạp Tây. Trong trang phục xanh hoặc trắng đặc trưng, các chàng trai, cô gái cùng biểu diễn nhạc cụ, cất lên những giai điệu du dương của các ca khúc dân gian Nạp Tây và hòa mình vào điệu múa vòng tròn vui nhộn.

Du khách cũng có thể tham gia, cùng nắm tay, hòa theo nhịp điệu và cảm nhận sự nhiệt tình, phóng khoáng của người dân bản địa.

Khi chiều buông, những chiếc đèn lồng đỏ lần lượt thắp sáng, ánh đèn vàng ấm áp in xuống nền đá xanh, đan xen cùng bóng nước lung linh. Lúc này, các nghệ sĩ đường phố bắt đầu chơi guitar và hát những giai điệu dân ca, khiến cả quảng trường chìm trong bầu không khí lãng mạn, ấm cúng.

Đó cũng là khoảnh khắc Phố Tứ Phương khoác lên mình vẻ đẹp quyến rũ rất riêng, khiến du khách dễ dàng say lòng trước nhịp sống chậm rãi của phố cổ Lệ Giang.

2.3 Không gian ẩm thực Lệ Giang chính thống

Ẩm thực Lệ Giang cũng giống như chính cảnh sắc nơi đây, mang nét mộc mạc, giản dị nhưng ẩn chứa nhiều điều thú vị. Bước chân vào những con ngõ quanh phố Tứ Phương, du khách có thể tìm kiếm hương vị đích thực của ẩm thực địa phương mà không cần phải tìm kiếm quá xa.

Trong những con ngõ ẩm thực quanh phố Tứ Phương, hương thơm nóng hổi của bánh Lệ Giang Baba luôn đủ sức níu chân du khách. Bánh được làm từ bột mì, nướng vàng với hai hương vị mặn và ngọt.

Loại ngọt thường kẹp nhân mứt hoa hồng, loại mặn có nhân thịt nguội thái hạt lựu. Lớp vỏ ngoài giòn nhẹ, bên trong mềm xốp, quyện cùng hương thơm của bột mì và vị béo ngậy của dầu mỡ.

Những người bán hàng phần lớn là các cụ ông, cụ bà người Nạp Tây, thường niềm nở nhắc khách bằng giọng địa phương: “Ăn lúc còn nóng nhé!”. Tiếng xẻng đồng gõ vào mặt bếp kim loại vang lên lách cách, tạo nên âm thanh thân thuộc của những con phố ẩm thực.

Một món ăn khác nhất định nên thử là cá nướng Nạp Tây. Cá tươi từ sông Kim Sa được tẩm ướp gia vị, bọc trong giấy bạc rồi đặt dưới lớp than hồng, hấp chín bằng sức nóng của những viên đá.

Khi mở lớp giấy bạc, phần thịt cá mềm ngọt, quyện cùng hương thơm thoang thoảng của bạc hà. Chấm cùng nước sốt ớt hiểm cay nồng, món ăn càng thêm đậm đà, đặc biệt khi thưởng thức cùng thạch đậu gà.

Thạch được chế biến từ bột đậu gà, có thể ăn lạnh hoặc chiên vàng rồi trộn cùng nước sốt giấm chua. Vị thanh mát, chua dịu giúp cân bằng hương vị và giảm cảm giác ngấy.

Nếu muốn cảm nhận trọn vẹn nét hiếu khách của người Nạp Tây, du khách có thể thử tiệc Tam Điệp Thủy – một hình thức yến tiệc truyền thống với ba tầng món ăn được phục vụ lần lượt.

Tầng trên là các món ăn nhẹ, tầng giữa gồm những món xào, tầng dưới là các món hầm, tượng trưng cho ba yếu tố “Thiên – Địa – Nhân”.

Một thức uống đặc trưng khác là trà bơ. Trà đậm được đánh quyện cùng bơ và muối trong một chiếc thùng gỗ, tạo nên hương vị béo mặn đặc trưng, ban đầu hơi đắng nhưng hậu vị ngọt dịu.

Trước kia, trà bơ thường được dùng cùng bánh Tsampa như một nguồn năng lượng giúp các đoàn ngựa thồ chống chọi với giá lạnh trên hành trình Trà Mã cổ đạo.

Ngày nay, nhiều nhà hàng quanh Phố Tứ Phương đã biến tấu thành phiên bản trà bơ ngọt dịu hơn, dễ thưởng thức với du khách.

2.4 “Bản thơ dòng nước” trên những con đường lát đá xanh

Những dòng nước chảy xuyên qua phố cổ chính là linh hồn của Lệ Giang. Nguồn nước từ Hắc Long Đàm, còn gọi là Ngọc Tuyền, được chia thành ba dòng kênh chính, từ đó tỏa ra vô số nhánh nhỏ len lỏi khắp thành phố, tạo nên thế bố cục đặc trưng “nhà nhà có dòng nước chảy, cửa cửa hướng núi xanh”.

Những con đường lát đá xanh ở Phố Tứ Phương không hoàn toàn bằng phẳng mà có độ dốc nhẹ, được thiết kế khéo léo để thích ứng với địa hình tự nhiên của Lệ Giang.

Đặc biệt, những con mương chạy dọc hai bên đường luôn có dòng nước từ sông Ngọc Tuyền trong veo chảy qua, đôi khi còn có thể nhìn thấy những chú cá nhỏ tung tăng bơi lội.

Tận dụng sức nước tự nhiên, người dân Nạp Tây từ lâu đã bố trí những bể rửa rau và bậc giặt giũ ngay bên các con mương. Vào buổi sáng sớm, không khó để bắt gặp hình ảnh những người lớn tuổi trong trang phục truyền thống Nạp Tây thong thả giặt giũ bên dòng nước.

Tiếng nước chảy, tiếng trò chuyện và tiếng chim hót trong những con ngõ nhỏ hòa quyện, tạo nên bức tranh phố cổ buổi sớm bình dị và đầy sức sống.

Du khách có thể thong thả tản bộ dọc theo những con mương, khẽ chạm tay vào làn nước mát lành để cảm nhận món quà từ thiên nhiên. Hoặc đơn giản ngồi trên một cây cầu đá, ngắm dòng nước chậm rãi trôi qua và lắng nghe những câu chuyện nghìn năm của phố cổ.

2.5 Phong tục Thanh Thuỷ Tẩy Nhai

Điểm đặc biệt nổi tiếng nhất ở phố Tứ Phương là phong tục ‘Thanh Thủy Tẩy Nhai’, tức là dùng nước sạch rửa đường.

Mỗi buổi chiều sau khi các cửa hàng đóng cửa, người dân sẽ mở cống dẫn nước, để mực nước trong dòng kênh dâng lên. Nước theo độ dốc tự nhiên tràn qua quảng trường, cuốn trôi bụi bẩn trên nền đá cuội nhiều màu sắc.

Khung cảnh quảng trường được dòng nước len qua lúc chiều tà tạo nên nét sinh hoạt phố cổ rất riêng, mang tên gọi “màn gột rửa quảng trường lúc hoàng hôn”.

Buổi tối, nơi đây còn tổ chức các đêm hội lửa trại truyền thống của người Nạp Tây. Du khách có thể cùng người dân và các đoàn khách nắm tay nhau, quây quần quanh đống lửa, nhảy điệu múa vòng tròn Guozhuang, hòa mình vào không khí lễ hội đậm sắc màu văn hóa bản địa.

3. Nên đi phố Tứ Phương vào buổi nào?

Ban ngày là thời điểm lý tưởng để chụp ảnh kiến trúc cổ và cảnh đường phố, còn nếu bạn muốn tìm hiểu về phong tục độc đáo Thanh Thuỷ Tẩy Nhai và tham gia các hoạt động dân gian như tiệc lửa trại thì hãy ghé phố Tứ Phương Lệ Giang từ hoàng hôn tới đêm muộn.

Mỗi khoảnh khắc ở phố cổ Lệ Giang, phố Tứ Phương lại là một bức tranh độc đáo với vẻ đẹp rất riêng.

Buổi sớm ở Phố Tứ Phương tĩnh lặng và thanh bình, màn sương mỏng vẫn còn vương vấn chưa tan. Những người phụ nữ Nạp Tây lớn tuổi xách những giỏ nấm rừng còn đọng sương, thong thả bước qua cây cầu đá.

Ánh nắng len qua những khe hở giữa các ngôi nhà gỗ, rọi xuống mặt đường lát đá, để lộ những dấu vó ngựa của những đoàn thương nhân xưa. Dường như đâu đó vẫn còn văng vẳng tiếng chuông lạc đà vọng về từ Con đường Trà Mã cổ đạo.

Đến giữa trưa, Phố Tứ Phương bắt đầu trở nên nhộn nhịp. Dòng nước len lỏi qua từng con phố, con ngõ, làm quay những guồng nước cổ, tung lên những làn nước mát lành. Bên đường, những tấm vải nhuộm chàm với hai gam màu xanh, trắng phấp phới trong gió, nổi bật bên những khung cửa sổ chạm khắc tinh xảo.

Từ những cửa hàng đồ đồng, tiếng búa của người thợ thủ công gõ nhịp lên những chiếc ấm đồng hòa cùng tiếng nước chảy, tạo nên một bản hòa âm đầy sức sống.

Từ phường Khoa Cống nhìn xuống, những cửa tiệm san sát nối nhau, những ngôi nhà gỗ mái ngói đen tựa lưng vào sườn núi, điểm xuyết những chiếc đèn lồng đỏ đung đưa trong gió. Nét kiến trúc Nạp Tây truyền thống với bố cục “tam phường nhất chiếu bích” cũng hiện lên đầy ấn tượng.

Khi chiều buông, Phố Tứ Phương bước vào khoảnh khắc đẹp nhất trong ngày. Những chiếc đèn lồng lần lượt thắp sáng, ánh vàng ấm áp in bóng xuống mặt nước, tạo thành dòng sông ánh sáng lấp lánh.

Từ phố bar, tiếng nhạc dân gian vang lên, hòa quyện cùng tiếng nước chảy và nhịp chân người qua lại. Ngồi trên chiếc ghế đá bên dòng nước, ngắm những cô gái Nạp Tây khoác trên vai tấm áo choàng Thất Tinh Bội, thong thả bước qua, tiếng trang sức bạc khẽ va vào nhau như những nốt nhạc tinh tế, tô điểm thêm nét sinh động cho bức tranh Lệ Giang về đêm.

4. Gợi ý tuyến đi bộ kết hợp phố Tứ Phương và các điểm gần đó

4.1 Khám phá ẩm thực và các điểm tham quan lân cận

Từ quảng trường Tứ Phương Nhai, nhiều tuyến phố chính tỏa đi các hướng, thuận tiện cho việc dạo bộ và khám phá phố cổ.

- Phố Tân Hoa: Nổi tiếng với những quán bar, pub sôi động, đặc biệt nhộn nhịp khi đêm xuống với ánh đèn rực rỡ.

- Thiên đường ẩm thực: Khu vực quanh quảng trường tập trung hàng chục nhà hàng và quán ăn, nơi du khách có thể thưởng thức các món đặc sản Lệ Giang như bánh Lệ Giang, bún qua cầu, cá nướng Nạp Tây, thạch đậu gà...

- Các điểm tham quan lân cận: Phường Khoa Cống, cầu Đại Thạch, Mộc Phủ... đều nằm không xa, rất thuận tiện để kết hợp tham quan trong cùng một hành trình.

Lịch trình tham quan kết hợp phố cổ Lệ Giang

- Lộ trình ban ngày: Đại Thuỷ Xa → Phố hoa Đại Nghiên → Đài quan sát Lệ Giang Chi Nhãn → Đại Thạch Kiều → Phố Tứ Phương → Dinh thự họ Mộc (Có thu phí) → Chợ đêm Trung Nghĩa → Tam Nhãn Tỉnh → Đài quan sát Văn Xương Lâu

- Lịch trình buổi tối: Phố Bar → Đại Thạch Kiều (ngắm cảnh đêm) → Nhà hàng Sakura (cơ hội chụp ảnh ngắm cảnh đêm) → Phố Tứ Phường (hoạt động đốt lửa trại).