Cá Viên Dương Châu có gì? Khám phá khu vườn giả sơn bốn mùa

Cá Viên Dương Châu là khu vườn tư gia cổ nổi tiếng với rừng trúc, quần thể nhà ở của thương nhân muối và hệ thống giả sơn tái hiện cảnh sắc bốn mùa. Nằm gần phố cổ Đông Quan, khu vườn phù hợp với du khách yêu kiến trúc Giang Nam, nghệ thuật tạo cảnh và không gian cổ kính.

Cùng Elite Tour khám phá những điểm đặc sắc và kinh nghiệm tham quan Cá Viên trong bài viết dưới đây.

1. Giới thiệu vườn Cá Viên Dương Châu

Cá Viên (个园) tọa lạc tại số 10 đường Diêm Phụ Đông, thành phố Dương Châu, tỉnh Giang Tô; phía Nam giáp phố Đông Quan và phía Bắc tiếp giáp đường Diêm Phụ Đông.

Khu vườn có diện tích khoảng 2,3 ha, là một khu vườn tư gia Giang Nam điển hình với kiến trúc nhà ở phía trước, vườn cảnh phía sau, đồng thời được xếp vào một trong những khu vườn nổi tiếng nhất Trung Quốc.

Tiền thân của Cá Viên là “Thọ Chi Viên” từ thời Minh. Đến thời Khang Hy và Càn Long nhà Thanh, khu vườn thuộc sở hữu của hai anh em nhà họ Mã, cả hai là những thương nhân muối giàu có tại Hoài Dương và được gọi là “Thư phòng phía Nam phố”.

Khoảng năm 1810–1817, khu vườn được đại thương nhân muối Hoàng Chí Quân mua lại. Đến năm Gia Khánh thứ 23 (1818), ông tiến hành mở rộng, cải tạo thành quần thể nhà ở phía trước và vườn cảnh phía sau như diện mạo nổi tiếng ngày nay.

Cá Viên Dương Châu có đáng đi không?

Cá Viên Dương Châu đáng tham quan nếu bạn yêu thích vườn cổ Giang Nam, kiến trúc truyền thống và nghệ thuật xếp đá. Điểm khác biệt rõ nhất của khu vườn là giả sơn tượng trưng cho bốn mùa, rừng trúc và khu nhà ở gắn với giới thương nhân muối Dương Châu.

Nếu chỉ muốn ngắm cảnh hồ rộng hoặc có rất ít thời gian, bạn có thể ưu tiên Sấu Tây Hồ; còn nếu muốn tìm hiểu chiều sâu kiến trúc và văn hóa địa phương, Cá Viên là lựa chọn phù hợp.

2. Lịch sử và ý nghĩa tên gọi Cá Viên Dương Châu

2.1 Lịch sử của Cá Viên

Tiền thân của Cá Viên

Tiền thân của Cá Viên là “Thư phòng phía Nam phố", còn được gọi là “Tiểu Linh Lung Sơn Quán”, vốn là khu nhà ở và vườn cảnh của hai anh em thương nhân muối Mã Nhật Quân và Mã Nhật Lộ.

Sau khi hai anh em họ Mã lần lượt qua đời, Tiểu Linh Lung Sơn Quán được bán cho thương nhân giàu có Uông Tuyết Cương vào năm 1785. Đến năm 1807, khu vườn lại thuộc về họ Tưởng. Khoảng từ năm 1810 đến 1817, khu vườn được Hoàng Chí Quân mua lại.

Thời kỳ tư gia

Năm 1818, Hoàng Chí Quân lúc bấy giờ là một đại thương nhân muối Dương Châu và là người đứng đầu giới kinh doanh muối tại khu vực Hoài Dương đã xây dựng Cá Viên trên nền khu Thọ Chi Viên có từ thời Minh.

Năm 1860, Cá Viên bị ảnh hưởng bởi chiến tranh Thái Bình Thiên Quốc và hư hại nghiêm trọng. Đến thời Đồng Trị (1862–1874), khu vườn được bán cho Lý Văn An, một thương nhân muối đến từ Đan Đồ, Trấn Giang.

Sau đó, do gia đình họ Lý mắc nợ quan phủ, quân phiệt Từ Bảo Sơn từng ép gia đình dùng Cá Viên để trả nợ. Tuy nhiên, sau khi Từ Bảo Sơn bị phe cách mạng ám sát năm 1913, sự việc này không tiếp tục.

Gia đình họ Lý sở hữu Cá Viên khoảng 60 năm, lâu nhất trong lịch sử khu vườn. Trong thời gian này, họ từng bước hoàn thiện và tu bổ khu vườn, tạo nên thời kỳ Cá Viên có diện mạo hoàn chỉnh nhất.

Đặc biệt, phần lớn những ngọn giả sơn trong vườn được xây dựng bằng những tảng đá từng được sử dụng làm đá dằn trên thuyền chở muối của gia đình họ Lý.

Trở thành tài sản quốc gia

Năm 1926, gia đình họ Lý chuyển giao Cá Viên. Sau đó khu vườn trải qua nhiều lần đổi chủ, cho đến sau khi Trung Quốc giải phóng thì được nhà nước tiếp quản và trở thành công viên.

Tháng 8/1966, trong phong trào “Phá tứ cựu”, Cá Viên từng chịu sự tàn phá nghiêm trọng. Cổng lầu gạch chạm khắc và sảnh kiệu ở khu nhà đầu tiên của “Thư phòng phía Nam phố” bị phá hủy. Sau thời kỳ Cách mạng Văn hóa, khu vườn tiếp tục được tu sửa và phục hồi.

Năm 1988, Cá Viên được Quốc vụ viện Trung Quốc công nhận là Di tích văn hóa trọng điểm quốc gia, thuộc nhóm di tích được bảo tồn trọng điểm cấp quốc gia.

Năm 2005, Cá Viên được xếp hạng Khu du lịch cấp quốc gia 4A, đồng thời được công nhận là một trong 20 công viên trọng điểm của Trung Quốc.

Tháng 6/2014, khi Đại Vận Hà Trung Quốc được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, Cá Viên trở thành một trong những điểm di sản thuộc đoạn Đại Vận Hà đi qua Dương Châu và được đưa vào danh sách di sản.

Ý nghĩa tên gọi Cá Viên

Tên gọi Cá Viên bắt nguồn từ niềm yêu thích đặc biệt của Hoàng Chí Quân đối với cây trúc. Trong vườn trồng hàng vạn cây trúc xanh, hình dáng những chiếc lá trúc lại gợi liên tưởng đến chữ “个” (cá trong cá nhân). Chữ “个” cũng có thể xem như một nửa của chữ “竹” (trúc), vì vậy khu vườn được đặt tên là “个园”.

Trong Cá Viên Ký do học giả đời Thanh Lưu Phượng Cáo viết có câu: “Trong vườn hồ nước và lầu quán thanh u, cây cối soi bóng trong trẻo, lại trồng hàng vạn cây trúc, vì thế gọi là Cá Viên.”

3. Tham quan khu vườn Cá Viên Dương Châu có gì?

3.1 Nét đặc sắc của Cá Viên Dương Châu

Cá Viên nổi tiếng với câu nói: “Lấy trúc làm danh, lấy giả sơn bốn mùa làm thắng.”

Toàn bộ khu vườn có thể chia thành ba phần chính: khu nhà ở, sân vườn và rừng trúc. Bố cục được quy hoạch chặt chẽ, trong đó khu vườn phía sau nhà là phần cốt lõi của Cá Viên.

Những lầu các, hồ nước, cây xanh và các khối giả sơn đan xen, tạo nên một không gian vừa thanh nhã vừa giàu tính nghệ thuật.

Điểm đặc biệt nhất của Cá Viên chính là hệ thống giả sơn tượng trưng cho bốn mùa Xuân – Hạ – Thu – Đông. Mỗi mùa sử dụng chất liệu, hình dáng và cách bài trí đá khác nhau, tạo nên những sắc thái riêng biệt.

Cá Viên cũng được xem là một trong những khu vườn của các thương nhân muối được bảo tồn hoàn chỉnh nhất Trung Quốc, qua đó phản ánh rõ nét đời sống vật chất và tinh thần xa hoa, tinh tế của tầng lớp thương nhân muối Dương Châu thời xưa.

Với những hàng trúc xanh mướt, kiến trúc nhà ở cổ kính cùng nghệ thuật tạo cảnh độc đáo, Cá Viên là một trong những đại diện tiêu biểu cho nghệ thuật vườn tư gia Giang Nam, nơi lịch sử, kiến trúc, văn hóa thương nhân muối và thiên nhiên hòa quyện trong cùng một không gian.

Không gian trúc, hồ nước, hành lang và giả sơn tại Cá Viên cũng phản ánh rõ thẩm mỹ của văn hóa và cảnh quan Giang Nam Trung Quốc.

3.2 Các điểm tham quan nổi tiếng trong Cá Viên

Vạn Trúc Viên

Chỉ cần nghe tên Vạn Trúc Viên cũng đủ hình dung nơi đây được bao phủ bởi những hàng trúc xanh mướt. Cá Viên không chỉ nổi tiếng với nghệ thuật tạo núi, dựng nước mà trúc cũng là một nét đặc trưng quan trọng.

Chủ nhân khu vườn lấy cảm hứng từ câu thơ nổi tiếng của Tô Đông Pha: “Thà ăn không có thịt, chứ không thể sống nơi không có trúc.” Qua đó thể hiện thú chơi tao nhã và phong cách sống thanh cao của người xưa.

Vạn Trúc Viên được xem là một trong những địa điểm thưởng trúc đẹp nhất Dương Châu, với khoảng 60 giống trúc và gần 20.000 cây, trong đó có nhiều giống quý hiếm như trúc mai rùa, trúc vuông, trúc từ hiếu...

Đặc biệt, trúc từ hiếu thường mọc măng vào mùa hè. Những măng non mọc quây quần quanh cây trúc già gợi liên tưởng đến đạo lý truyền thống “cha mẹ còn thì không đi xa”, thể hiện sự gắn bó và hiếu kính giữa các thế hệ.

Hằng năm, nơi đây còn tổ chức Lễ hội Văn hóa Trúc, thu hút đông đảo du khách.

Giả sơn bốn mùa

- Xuân Sơn

Chủ nhân Cá Viên mở đầu hành trình tham quan bằng cảnh sắc mùa xuân, gửi gắm ý nghĩa “Một năm bắt đầu từ mùa xuân”. Trước mắt là bức tranh trúc và đá, gợi lên chủ đề “Xuân Sơn”, cùng câu thơ: “Một đoạn xuân đẹp chẳng nỡ giấu, đẹp nhất là trúc mang theo tình ý trong mưa.”

Qua cổng vườn và những ô cửa sổ tạo hình, du khách có thể thấp thoáng nhìn thấy lầu các, cây hoa bên trong. Sau khi bước vào vườn, vẫn là cảnh trúc và đá ấy nhưng lại mang một sắc thái hoàn toàn khác.

Những khối đá tạo hình thành 12 con giáp báo hiệu mùa xuân, trong khi mẫu đơn, thược dược đồng loạt khoe sắc. Bên ngoài cổng mới chỉ là đầu xuân, nhưng bước vào bên trong đã là mùa xuân rực rỡ. Sự chuyển đổi ấy diễn ra tự nhiên, nhẹ nhàng mà tinh tế.

Cảnh xuân vốn chóng qua, vì vậy nơi đây cũng nhắc nhở du khách hãy biết dừng lại, cảm nhận và trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên, từ đó mới có thể thưởng thức được cái thú vị chân thật mà tạo hóa ban tặng.

- Hạ Sơn

Hạ Sơn nằm ở phía Tây Bắc Cá Viên, là sự kết hợp hoàn hảo giữa đá Thái Hồ và nghệ thuật xếp đá giả sơn. Cảnh sắc nơi đây gợi lên ý cảnh trong hội họa Trung Hoa: “Mây mùa hạ tạo nên muôn hình dáng núi kỳ lạ.”

Các khối đá Thái Hồ với đường nét uốn lượn và hình dáng biến hóa được sắp đặt thành thế mây dừng trên núi, mô phỏng hình thái những đám mây mùa hạ.

Đứng ở những góc khác nhau, Hạ Sơn lại mang một vẻ đẹp riêng. Nhìn từ xa, núi giống những đám mây đang cuộn mở, mềm mại và phóng khoáng; nhìn gần lại thấy những đỉnh núi nhỏ xinh, hang động và khe đá đan xen.

Phía Bắc, nơi ít ánh nắng, có một dòng nước nhỏ chảy xuống hồ. Cá tung tăng bơi giữa những đóa sen. Bên phải hồ là cây cầu cong dẫn vào hang động Hạ Sơn. Vào mùa hè, bước vào hang có thể cảm nhận ngay luồng khí mát tự nhiên, thậm chí còn dễ chịu hơn cả điều hòa.

- Thu Sơn

Nằm ở góc Đông Bắc khu vườn, đi qua hành lang dài của Bão Sơn Lâu, du khách sẽ đến khu cảnh Thu Sơn – được cho là mang dấu ấn nghệ thuật của danh họa, nhà nghệ thuật vườn cảnh thời Thanh Thạch Đào.

Thu Sơn được tạo nên chủ yếu từ đá Hoàng Sơn, có quy mô lớn, núi cao, địa hình dốc đứng và hùng vĩ. Càng đi sâu vào lòng núi càng có thể cảm nhận được sự kỳ thú của cảnh quan.

Khi khám phá các lối đi trong núi, hãy nhớ quy tắc: “Lớn không thông thì nhỏ thông, sáng không thông thì tối thông, thẳng không thông thì quanh co thông.”

Men theo những lối đá quanh co leo lên đỉnh núi, du khách có thể thu trọn cảnh đẹp của toàn bộ Cá Viên vào tầm mắt, đúng với quan niệm “Thu Sơn thích hợp để leo núi”.

Đặc biệt, khi chiều xuống, ánh hoàng hôn chiếu từ phía Tây khiến cả ngọn núi nhuộm một màu vàng óng. Khi ấy, du khách sẽ càng hiểu rõ dụng ý của người xưa khi thiết kế mặt núi hướng về phía Tây.

- Đông Sơn

Người xưa khéo léo bố trí Đông Sơn dưới chân bức tường phía Nam của Cá Viên. Khu vực này được bức tường cao che chắn nên quanh năm ít ánh nắng, nhìn từ xa tựa như một ngọn núi phủ tuyết chưa tan.

Mặt đất được lát bằng những viên đá màu trắng. Đông Sơn sử dụng đá thạch anh để tạo hình, có màu trắng trong như tuyết, bề mặt ít góc cạnh, tổng thể tròn trịa và nhấp nhô mềm mại.

Các khối giả sơn trông như một đàn sư tử tuyết, con đang nhảy, con nằm nghỉ, con ngồi, con đứng… khiến khung cảnh mùa đông vốn lạnh lẽo lại tràn đầy sức sống.

Bão Sơn Lâu

Bão Sơn Lâu là một tòa lầu dài gồm 7 gian, nằm vắt ngang giữa Hạ Sơn và Thu Sơn. Hai ngọn núi được xây dựng dựa vào hai bên tòa lầu, nhiều con đường núi dẫn lên lầu.

Bão Sơn Lâu như một chiếc cầu nối giữa hai ngọn núi, còn hành lang phía trước giống như hai cánh tay ôm lấy cả hai ngọn núi, đó chính là nguồn gốc của tên gọi “Bão Sơn”.

Hành lang của Bão Sơn Lâu giống như một cây cầu trên không. Du khách tản bộ trên hành lang có cảm giác như đang bước qua hai mùa trong cùng một không gian, vì vậy ngày nay nơi đây còn được ví von thú vị là “đường hầm thời không”.

Thanh Y Đình

Nếu Bão Sơn Lâu được xem là trung tâm của toàn khu vườn, thì Thanh Y Đình chính là nét điểm xuyết không thể bỏ qua. Đây là một ngôi đình lục giác nhỏ, thanh tú và trang nhã. Sau bữa ăn, du khách có thể leo núi, tản bộ đến đây rồi phóng tầm mắt ra xung quanh để ngắm toàn cảnh Cá Viên.

Xung quanh đình là những khối đá Thái Hồ được bố trí tưởng như ngẫu nhiên, phía ngoài lại có một dải nước xanh uốn quanh. Những lớp cảnh vật bao bọc lẫn nhau khiến Thanh Y Đình càng trở nên duyên dáng.

Nghi Vũ Hiên

Nghi Vũ Hiên nằm ở vị trí trung tâm Cá Viên, từng là nơi chủ nhân tiếp đón khách quý. Trước hiên có treo đôi câu đối: “Sớm thích hợp gảy đàn, chiều thích hợp đánh sắt; Bạn cũ vừa đến, bạn mới lại tìm về.”

Hai câu trên mượn ý từ Kinh Thi, nói về việc dùng đàn cầm, đàn sắt để tiếp đãi khách quý. Bề ngoài là nói nơi đây thích hợp thưởng nhạc, nhưng sâu xa hơn là ca ngợi phong thái tao nhã và cách đối đãi khách của chủ nhân.

Vế dưới tưởng như chỉ nói về việc ngắm mưa nắng, nhưng chữ “mưa” lại mượn điển tích của Đỗ Phủ để chỉ bạn bè. “Mưa cũ” là bạn cũ, “mưa mới” là bạn mới, qua đó thể hiện chủ nhân là người có đức, trọng tình nghĩa và có nhiều bằng hữu.

Tùng Thư Lâu

Tùng Thư Lâu nằm ở điểm cực Nam của Thu Sơn, được xây dựng kết hợp khéo léo với địa hình núi, tạo nên điểm kết thúc thanh nhã cho Thu Sơn.

Đây từng là nơi chủ nhân cất giữ và đọc sách. Công trình nằm tránh khỏi tuyến tham quan chính nên có vẻ khá giản dị, không quá nổi bật về hình thức. Tuy nhiên, Tùng Thư Lâu từng có vị trí đáng kể trong lịch sử tàng thư tư nhân Trung Quốc.

Kho sách tại đây rất phong phú. Chủ nhân không chỉ sưu tầm nhiều phiên bản sách mà còn đối chiếu các bản khác nhau để tìm ra văn bản chính xác, coi sách là phương tiện kết giao bằng hữu thay vì giấu kín.

Họ còn rất thích khắc in sách, những ấn bản do nhà họ Mã khắc được gọi là “Mã bản”. Khi nhà Thanh biên soạn “Tứ Khố Toàn Thư”, nhà họ Mã là một trong những nhà tàng thư ở miền Nam dâng hiến số lượng sách rất lớn.

Thấu Phong Lậu Nguyệt

Thấu Phong Lậu Nguyệt là một hoa sảnh thưởng cảnh trong Cá Viên, được xây dựng hướng về Đông Sơn. Không gian nơi đây mang vẻ thanh lạnh, tĩnh lặng.

Bên ngoài là trúc thưa, bên trong có lan thanh tao, tạo nên sự tương phản hài hòa. Du khách có thể ngồi đây đón gió, ngắm trăng, cảm nhận thiên nhiên và tìm kiếm sự tĩnh tại trong tâm hồn.

Chỉ riêng cái tên “Thấu Phong Lậu Nguyệt” (Hàm ý: để gió xuyên qua, để ánh trăng lọt vào) đã mang đậm chất tao nhã của văn nhân xưa. Không gian này cũng đặc biệt thu hút những người yêu thích Côn khúc.

Vào các buổi chiều cuối tuần, tiếng sáo và tiếng đàn thường vang lên tại đây. Những người yêu Côn khúc cùng nhau thổi sáo, tập hát, tiếng nhạc hòa với tiếng gió, tạo nên một nét văn hóa rất riêng của Cá Viên.

Ánh Bích Thuỷ Tạ

Ánh Bích Thủy Tạ nằm giữa rừng trúc, là một trong những kiến trúc chính của Cá Viên, gồm ba gian nhà. Các cánh cửa được trang trí bằng những hoa văn chạm khắc hình trúc.

Phía trước là hồ nước xanh với bờ hồ được xếp bằng đá Hoàng Sơn. Xung quanh trồng hoa quế, tử vi và nhiều loại cây xanh. Khi gió nhẹ thổi qua những hàng liễu, cảnh vật nơi đây tựa như một bức tranh sơn thủy sống động.

Cách kiến trúc khoảng 100 bước về bên phải là Bộ Phương Đình, một ngôi đình lục giác với mái kép và đỉnh nhọn. Đình nằm bên mặt nước, thanh thoát và duyên dáng.

Đứng trong đình, phía Tây là những cành liễu rủ xuống mặt nước, phía Đông là hoa tử vi nở rực rỡ, cảnh sắc vô cùng tinh tế.

Các điểm tham quan nổi tiếng khác

Bên cạnh những điểm nhấn tham quan nổi bật trên, Cá Viên còn ẩn giấu rất nhiều góc tham quan lớn nhỏ tinh tế như Dinh thự Hàng Chí Quân, Vườn Bonsai, Trúc Ngữ Quán, Hạc Đình, Mị Cú Lang, Trú Thu Các, Thanh Tụng Đường, Hồ Đồ Trai…

Mỗi một địa điểm là một cảnh quan, đều rất đáng để ghé thăm.

4. Kinh nghiệm tham quan Cá Viên Dương Châu

* Nên tham quan vào mùa và thời điểm nào?

- Bạn nên đến sớm, trước 9 giờ sáng, để tránh giờ cao điểm của các đoàn khách du lịch và tận hưởng sự yên tĩnh của rừng trúc.

- Ngoài ra, bạn cũng có thể vào công viên sau 3:30 chiều, khi ánh sáng dịu nhẹ và lượng khách tham quan giảm dần.

- Mùa nở rộ của hoa hải đường và hoa quỳnh là từ cuối tháng 3 đến giữa tháng 4 vào mùa xuân, trong khi tháng 9 và tháng 10 có thời tiết dễ chịu, thích hợp cho việc tham quan.

* Gợi ý thứ tự điểm tham quan

- Lộ trình ngắn gọn: Vào từ Cổng Bắc → Vạn Trúc Viên → Giả Sơn Bốn Mùa → Dinh thự Hàng Chí Quân, sau đó ra phía Cổng Nam thẳng đến Phố cổ Đông Quan, phù hợp cho du khách có ít thời gian.

- Lộ trình thong thả: Hãy chậm lại và tản bộ qua Vạn Trúc Viên, thưởng thức vẻ đẹp của cảnh quan Giả Sơn Bốn Mùa, từ từ chiêm ngưỡng những kiến trúc cổ, và nếu có thời gian, bạn có thể di chuyển đi dạo quanh phố Đông Quan.

- Cá Viên có ba cổng: Bắc, Đông và Nam. Cổng Bắc chỉ dùng để vào, cổng Đông chỉ dùng để ra, và cổng Nam có thể vào và ra.

* Giá vé, giờ mở cửa

Vé kết hợp tham quan Cá Viên và Hà Viên có giá khoảng 70 nhân dân tệ, trong khi vé vào cửa riêng từng vườn có giá 45 nhân dân tệ/người. Như vậy, vé kết hợp giúp tiết kiệm khoảng 20 nhân dân tệ.

Mở cửa lúc 7:15 sáng và đóng cửa lúc 15:45 chiều mỗi ngày (Khách tham quan công viên ban ngày phải rời khỏi công viên trước 18:30)

* Lưu ý về trang phục, đi bộ và chụp ảnh

- Mặc váy bằng chất liệu cotton hoặc linen màu sáng sẽ rất phù hợp với những bức tường màu hồng và bóng tre, tránh những màu sắc quá sặc sỡ và nhiều hoạ tiết có thể phá vỡ cảnh quan.

- Các vị trí chụp ảnh đẹp: Nguyệt Môn, hành lang ven Nghi Vũ Hiên và con đường nhỏ phía sau Thấu Phong Lậu Nguyệt.

5. Nên kết hợp Cá Viên với địa điểm nào ở Dương Châu?

Cá Viên và Hà Viên rất gần nhau và có bán combo vé vào cửa nên bạn có thể kết hợp đi hai địa điểm này cùng nhau.

Ngoài ra, bên ngoài Cá Viên là phố Đông Quan và Bì Thi Nhai, Sấu Tây Hồ cũng nằm rải rác xung quanh khu thắng cảnh, du khách có thể bố trí đi trong ngày, vừa tiết kiệm thời gian, vừa trải nghiệm đầy đủ cảnh sắc tuyệt đẹp của Dương Châu.

Nếu muốn kết hợp Dương Châu với những thành phố khác trong cùng khu vực, bạn có thể tham khảo các tour Giang Nam Trung Quốc tại Elite Tour.